Karl Barth en de vraag naar de theologische catastrofe van de Holocaust

Geplaatst op 16 mei 2026 door Robbert Veen

De vraag of Karl Barth werkelijk heeft begrepen dat de Holocaust niet alleen een menselijke tragedie was, maar ook een theologische catastrofe voor het christendom zelf, raakt aan een diepe spanning in zijn denken. Barth was zonder twijfel een van de scherpste critici van het nationaalsocialisme. Hij verzette zich vanaf het begin tegen Hitlers ideologie, weigerde de eed van trouw aan de Führer, en werd de intellectuele motor van de Bekennende Kirche. Toch is er een opvallende blinde vlek in zijn vroege naoorlogse werk: zijn onvermogen om de Holocaust te zien als een crisis in het christendom, en niet alleen als een aanval op het christendom. Lees verder →

Geplaatst in Theologische kritiek | Een reactie plaatsen

Zionisme tussen traditie en moderniteit: Emil Fackenheim

Geplaatst op 16 mei 2026 door Robbert Veen

In To Mend the World onderzoekt Emil Fackenheim de unieke positie van het moderne Joodse bestaan, een bestaan dat volgens hem wordt gekenmerkt door een voortdurende spanning tussen de erfenis van de Verlichting en de blijvende kracht van religieuze traditie. Deze spanning is voor Fackenheim geen probleem dat opgelost moet worden, maar een constitutief element van de moderne Joodse ervaring. Het Joodse volk leeft volgens hem in een toestand waarin het zowel volledig modern als volledig geworteld in zijn eigen verleden moet zijn. Deze dubbele verplichting vormt de kern van zijn filosofische project: het herstel van een wereld die door de geschiedenis—en vooral door de catastrofe van de Shoah—diep is beschadigd. Lees verder →

Geplaatst in Discussie, Filosofie | Een reactie plaatsen

Yoder, Nanos, Neusner: het vermijdbare schisma

Geplaatst op 16 mei 2026 door Robbert Veen

John Howard Yoder’s stelling dat de scheuring tussen jodendom en christendom “niet had hoeven plaatsvinden” behoort tot de meest gedurfde herlezingen van de vroegchristelijke geschiedenis. In The Jewish‑Christian Schism Revisited betoogt Yoder dat de scheiding geen noodzakelijke ontwikkeling was, geen goddelijke voorzienigheid, en zelfs geen logisch gevolg van de prediking van Jezus of Paulus. Het was een tragische breuk die beide gemeenschappen verarmde. Lees verder →

Geplaatst in Jodendom | 1 reactie

Hemel, aarde en het opheffen van grenzen: een midrasjische theologie in gesprek met Hegel en het christendom

Geplaatst op 15 mei 2026 door Robbert Veen

De midrasj op Exodus 9:22 en 19:20 bevat een van de diepste theologische uitspraken uit de rabbijnse literatuur: dat God bij de Sinaï‑openbaring tijdelijk de kosmische grens ophief die Hij bij de schepping had ingesteld. Psalm 115:16 had een strikte scheiding vastgesteld: “De hemel is de hemel van de HEER, maar de aarde heeft Hij aan de mensen gegeven.” Toch wordt deze scheiding bij de openbaring opgeheven. De midrasj verbeeldt dit door middel van een koningsgelijkenis: zoals een koning eerst reizen tussen twee rijken verbiedt en later dat verbod intrekt, zo scheidt God eerst hemel en aarde, en brengt Hij ze later weer samen. Bij de Sinaï “stijgt het lagere op naar het hogere, en daalt het hogere neer naar het lagere,” en God Zelf neemt het initiatief. Lees verder →

Geplaatst in Bijbelstudie, Jodendom, Meditaties (2), Theologie | Een reactie plaatsen

Hegels filosofie vanuit een Joods perspectief

Geplaatst op 15 mei 2026 door Robbert Veen

Emil Fackenheim, To Mend the World, 1982, pp. 137-138.

1.

Elke ware religie is een werkelijke relatie tussen het menselijke en het goddelijke. Zij is geenszins een louter subjectief menselijke ervaring, noch een objectief illusoir verschijnsel. Evenzo bezit elke ware filosofie een authentieke dimensie van oneindigheid. Wanneer de filosofie aanspraak maakt op het oneindige, is die aanspraak noch subjectief willekeurig, noch objectief onwaar. Daarom zijn zowel religie als filosofie vormen van aanbidding. Lees verder →

Geplaatst in Jodendom, Theologische kritiek | Een reactie plaatsen