Voorbeeld van Rabbijnse exegese: Deut. 32:1-6

DEUTERONOMIUM 32:1-6 MET Rasjie en S.R. Hirsch

Een korte inleiding audio vind je HIER


הַאֲזִ֥ינוּ הַשָּׁמַ֖יִם וַאֲדַבֵּ֑רָה וְתִשְׁמַ֥ע הָאָ֖רֶץ אִמְרֵיפִֽי׃

Geef gehoor, o hemelen, en ik zal spreken; en hoor, o aarde, de woorden van mijn mond.



RASHI
האזינו השמים Hoort gij, dat ik Israël waarschuw, en zijt gij getuigen van deze zaak; want zo heb ik hun gezegd, dat gij getuigen zult zijn (vgl. Rashi op Deuteronomium 31:28). Hetzelfde is de betekenis van ותשמע הארץ (d.w.z. het werkwoord heeft de kracht van een imperatief: EN laat de aarde horen). En waarom riep Hij de hemel en de aarde als getuigen tegen hen op? Mozes dacht: “Ik ben een wezen van vlees en bloed; morgen zal ik dood zijn. Als de Israëlieten eens zullen zeggen: ‘Wij hebben het verbond nooit aanvaard’, wie kan hen dan komen weerleggen?” Daarom riep hij de hemel en de aarde als getuigen tegen hen op – getuigen die eeuwig standhouden (Sifrei Devarim 306:15). En een andere reden was dat als zij waardig zouden handelen, de getuigen zouden komen en hen hun beloning zouden geven: de wijnstok zou zijn vrucht geven, de grond zou zijn groei geven, de hemel zou zijn dauw schenken; terwijl als zij zondig zouden handelen, de hand van de getuigen eerst tegen hen zou kunnen zijn (Rashi gebruikt een uitdrukking die lijkt op die van menselijke getuigen; vgl. b.v. Deuteronomium 13:10): “en Hij zal de hemel bedwingen, zodat het niet regent en de aarde haar geen voortgang geeft; en gij zult snel vergaan” (Deuteronomium 11:17) – door de aanvallen van andere volken (Tanchuma 5:10:1).

HIRSCH hfdst. 32. v. 1. Dit is de aanwijzing van hemel en aarde als getuigen en garanten van het verbond dat met Israël is gesloten en van het woord dat over zijn toekomst zal worden gesproken, dat uit deze betrekking zal worden gevormd, aangekondigd in het vorige hoofdstuk v. 28. (Zie daar en hfdst. 30, 19.) האזין, het oor neigen, drukt een grotere bereidheid uit om een te spreken woord te ontvangen dan שמע .שמע, iets kan zelfs zonder de wil van de hoorder gehoord worden, dus niet האזין. De uitvoering van de voorstelling van het verbond van God, die van hemel en aarde te verwachten is, komt in de eerste plaats van de hemel, indirect pas van de aarde naar de voleinding. De hemel is eerst actief, de aarde meer passief; want alle zegeningen en zegeningen van de fysieke ontwikkeling van de aarde, en voor zover zij daardoor worden bepaald, ook van de menselijke sociale omstandigheden, worden bepaald door kosmische buitenaardse veranderingen, die in de term שמים besloten liggen. Wat op aarde vorm moet krijgen, moet eerst beginnen met effecten van “de hemel”. Vandaar de directe oproep aan השמים, en inderdaad האזינו השמים om het te spreken woord op te nemen en aan te nemen. ותשמע הארץ, niet ושמעי הארץ is meer een indirect gevolg van de האזינו השמים.

ירפס vergelijkt deze ingang van Mozes’ toespraak met de שמעו שמים והאזיני ארץ van Jesaja (hfdst. 1, 2), en opmerkingen: לפי שהיה משה קרוב לשמים לפיכך אמר האזינו השמים ולפי שהיה רחוק מן הארץ אמר ותשמע הארץ אמרי פי ישעי׳ וסמך לדבר ואמר שמעו שמים והאזיני ארץ, שמעו שמים היה רחק מן השמים, והאזיני ארץ שה קרוב לארץ. . Mosjé was dicht bij de hemel en ver van de aarde, en daarom noemde hij de hemel naar האזנה, maar de aarde naar שמיעה. Maar Jesaja was ver van de hemel en dichtbij de aarde, daarom sprak hij שמעו tot de hemel en האזיני tot de aarde. De eerder genoemde relatie van hemel en aarde zou ook ten grondslag moeten liggen aan deze zinnen van de ספרי. In dienst van de goddelijke bestuursdoelen is de “hemel” het actieve, gevende, maar de aarde is meer het passieve, ontvangende. In zijn missie kon Mosjé zichzelf zien als nauw verbonden met de actieve, gevende werking van de hemel. Hij was immers gezonden om het zaad van licht en warmte, waarheid en leven te brengen naar het zich ontwikkelende veld van de mensheid. V. 2 vergelijkt onmiddellijk de effecten die van zijn leer en beloften te verwachten zijn met de hemelse gaven die vruchtbaarheid en bloei van de aarde teweegbrengen. Mosjé mocht daarom קרוב לשמים voelen en spreekt zijn woord rechtstreeks tot de oren van de hemel.

בא ישעי׳ וסמך לדבר. Jesaja, die deze uitdrukking van de Meester zo hoog boven zich uitsprak, voelde dat zijn missie slechts dicht bij de passieve aarde lag – hij spreekt inderdaad niet: כי א׳ דברה, maar כי ד׳ דבר daarom alleen שמעו שמים en והאזיני ארץ. Hoe dan ook, toen Mosjé het woord van zijn missie moest spreken, was hij nog dicht bij de hemel, maar nog ver verwijderd van de aarde waarop hij zijn verwezenlijking zou vinden. Jesaja was echter in de tijd van de realisatie en was er eigenlijk een bemiddelende boodschapper van. Zijn woord stond dus dicht bij de aarde. Daarom zijn zij, ook hier gericht tot de hemel ואדברה, nog slechts דברים, uitgedrukte bepalingen, waarvan de verwezenlijking nog in de verte kan zijn, pas wanneer zij de aarde raken, worden zij אמרים. (vgl. Bereshit 1:22-23).
ואדברה Ik wil, ik wil spreken, ik moet spreken. Dit is het motief van het verzoek aan de hemel. Mosjé zal niet spreken voordat de hemel zijn oor heeft bereid om zijn woorden te ontvangen.


יַעֲרֹ֤ף כַּמָּטָר֙ לִקְחִ֔י תִּזַּ֥ל כַּטַּ֖ל אִמְרָתִ֑י כִּשְׂעִירִ֣ם עֲלֵידֶ֔שֶׁא וְכִרְבִיבִ֖ים עֲלֵיעֵֽשֶׂב׃

Mijn leer zal vallen als de regen, mijn rede zal distilleren als de dauw, als de kleine regen op het tere kruid, en als de buien op het gras:


RASHI
יערף כמטר לקחי MY DOCTRINE DROPPETH AS RAIN – Dit is het bewijs dat gij zult moeten geven: dat Ik in uw aanwezigheid verklaar dat de Torah die Ik aan Israël gaf (לקחי) leven is voor de wereld als de regen die leven is voor de wereld (vgl. Sifrei Devarim 306:17) – zoals de hemel dauw en regen laat neerdalen.

יערף betekent, IT DROPS. Vergelijkbaar is (Psalmen 65:12) “[En uw paden] laten vettigheid vallen” (ירעפון, waar רעף = ערף); (Deuteronomium 33:28) “[ook zijn hemelen] zullen dauw laten vallen (יערפו)”.

תזל כטל IT FLOWS AS THE DEW in which everybody rejoices. Hij voegt dit toe omdat regen voor sommige mensen ergernis met zich meebrengt, zoals bijvoorbeeld voor degenen die op reis zijn, of een man wiens kuil (de kuil waarin de wijn stroomt wanneer de druiven worden geperst) vol zit met wijn (die dus bedorven raakt) (Sifrei Devariem 306:17).

כשעירים – Dit woord heeft dezelfde betekenis als in (Psalmen 148:8) “stormachtige (סערה) wind” (de ס en ש verwisselen), zoals de Targum het heeft: כרוחי מטרא “als winden die regen brengen”. Hoe is het met de wind? Ze versterken de kruiden en bevorderen hun groei! Zo bevorderen ook de woorden van de Tora de morele groei van degenen die ze bestuderen (Sifrei Devarim 306:18).
וכרביבים – dit zijn regendruppels. Het lijkt mij dat het (de regen) רביב wordt genoemd omdat het als een pijl naar beneden schiet, zoals u zegt, (d.w.z. zoals de tekst luidt) (Genesis 21:20) “Een schutter (רבה) met de boog”.

דשא – herbarieën in oud Frans. Engelse herbage – het kleed van de grond wanneer deze bedekt is met vegetatie (groen).

עשב HERB – een enkele stengel wordt עשב genoemd en evenzo wordt elke kruidensoort afzonderlijk עשב genoemd (terwijl דשא staat voor vegetatie in het algemeen). (Vgl. Rashi over Genesis 1:11 en aantekening daarop).

HIRSCH V. 2. ערף יערף וגו׳ het nekgewricht, het meest volgzame, beweeglijke gewricht in het lichaam, waarvan de bewegingen het snelst elke richting van de wil volgen, en het tegenovergestelde קשה ערף. Vandaar het loskomen van de starre aardkorst door de regen die deeltjes van deeltjes losmaakt: ערף. Wellicht hangt dit samen met חרף, het seizoen waarin de aardbodem onderhevig is aan de losmakende elementaire invloeden.


כִּ֛י שֵׁ֥ם יְהֹוָ֖ה אֶקְרָ֑א הָב֥וּ גֹ֖דֶל לֵאלֹהֵֽינוּ׃

want ik zal de naam des Heren aanroepen; schrijf grootheid toe aan onze God.


RASHI
כי שם האקרא WHEN I SHALL CALL THE NAME OF THE LORD [ASCRIBE YE GREATNESS UNTO OUR GOD] – U ziet, כי wordt hier gebruikt in de betekenis van “wanneer”, vergelijkbaar met (Leviticus 23:10) “Wanneer (כי) gij in het land komt”. De betekenis is: wanneer ik de naam van de Heer verkondig en noem, GIJ HEBT GROOTHEID AAN ONZE GOD en zegent Zijn naam. Hieruit leidde men (de Rabbijnen) de wet af dat men na het reciteren van een zegening in de Tempel het antwoord “Gezegend zij de Naam van Zijn glorieus Koninkrijk voor eeuwig en altijd” geeft (Sifrei Devarim 306:37; Berakhot 21a; Taanit 16b).

HIRSCH V. 3. כי שם ד׳ וגו׳, want het is niet zijn woord dat hij moet spreken, het is niet hij in wiens naam hij hemel en aarde oproept, het is God wiens naam, wiens bestuurswijzen toegankelijk zijn voor menselijke kennis (comp. Shmot 33:19) zo verkondigt hij; aan hem, zijn en hun Meester, zullen zij de grootheid geven, הבו גדל לאלקינו, in zijn naam verwacht hij de medewerking aan zijn werk.


הַצּוּר֙ תָּמִ֣ים פׇּֽעֳל֔וֹ כִּ֥י כׇלדְּרָכָ֖יו מִשְׁפָּ֑ט אֵ֤ל אֱמוּנָה֙ וְאֵ֣ין עָ֔וֶל צַדִּ֥יק וְיָשָׁ֖ר הֽוּא׃.

Hij is de Rots, Zijn werk is volmaakt; want al Zijn wegen zijn rechtvaardig; een God van waarheid en zonder ongerechtigheid, rechtvaardig en recht is Hij.


RASHI
כי שם האקרא WHEN I SHALL CALL THE NAME OF THE LORD [ASCRIBE YE GREATNESS UNTOUR GOD] – U ziet, כי wordt hier gebruikt in de betekenis van “wanneer”, vergelijkbaar met (Leviticus 23:10) “Wanneer (כי) gij in het land komt”. De betekenis is: wanneer ik de naam van de Heer verkondig en noem, GIJ GEEFT GROOTHEID AAN ONZE GOD en zegent Zijn naam. Hieruit leidde men (de Rabbijnen) de wet af dat men na het reciteren van een zegening in de Tempel het antwoord “Gezegend zij de Naam van Zijn glorieus Koninkrijk voor eeuwig en altijd” geeft (Sifrei Devarim 306:37; Berakhot 21a; Taanit 16b).

HIRSCH V. 4. הצור וגו׳. Met dit woord begint de eigenlijke צור .שירה als figuurlijke aanduiding van God komt herhaaldelijk terug in deze שירה en verschijnt als een karakteristieke term ervan. De eerste gedachte, men kan zeggen de basisgedachte van de קריאת שם ד׳ die hier begint is: צור (volgens sommigen hier ook met een hoofdletter צ). Volgens de wijzen in de ספרי, ligt in צור de dubbele gedachte: התקיף, het sterke, en: הציר, het vormende.

Inderdaad, als צור in zijn gewone betekenis als rots het natuurlijke beeld biedt van het stevige, sterke, onveranderlijke en onoverkomelijke, en dus de uitdrukking voor de sterkste en meest betrouwbare houvast en bescherming, toch is er al in de werkwoordelijke betekenis van de wortel צור een dubbele activering van de kracht gevisualiseerd in het zelfstandig naamwoord צור. צור als werkwoord betekent meestal: belegeren, insnoeren, dus de kracht uitdrukken in een stevige beperking, insluiting. כי תצור אל עיר (Dewarim 20, 19) מצור, beleg en belegeringswerktuig (daarin 19, 20), ook in beschermende zin: ערי מצורות (Kron. II, 11. 21) vaste steden, zo ook מצודה, van צוד vangst, betekent zowel de vaste plaats waarin men iemand opsluit voor gevangenschap, als waarin iemand zichzelf opsluit voor verdediging. צור betekent ook vormen. ויצר אותו בחרט (Shmot 32. 4), צורתו, צורותו, צורת הבית (Ezechiël 43, 11).
Want elke vorming is de vaste, permanente begrenzing van het materiaal in passende, beperkende contouren. צור als zelfstandig naamwoord komt daarom ook voor los van de betekenis rots als uitdrukking van dit tweeledige concept van onveranderlijke stevigheid en van de hardheid die alle andere stoffen beheerst. Ps. 49:15, צור betekent het onsterfelijke deel van de mens, dat niet aan verval onderhevig is: וצורם לבלות שאול מזבול לו, en zijn onsterfelijke essentie is bestemd om zelfs het graf te doorstaan, dat dit geen plaats voor hem is. Psalm 89:44 beschrijft de harde rand van het zwaard: אף תשיב צור חרבו. U laat de scherpte van zijn zwaard terugkaatsen, d.w.z. u neemt zijn snijdende kracht weg. Toegepast op God is צור een figuurlijke uitdrukking voor het onveranderlijke en het absoluut overwinnende. Hij is de absolute bron van al het zijn en van alle soorten van zijn. Wat Hij bepaalt te zijn, vindt zijn eeuwige steun in Hem, en elk door Hem voorgenomen ontwerp komt met absolute zekerheid tot stand. Vandaar Jesaja 26:4 de zin: בטחו בד׳ עדי עד כי ביה ד׳ צור עולמים. De tweeletterige naam van God drukt, zoals wij in Shmot 15:2 opmerkten, de kracht van God uit die zich manifesteert in het overwinnen van alles wat zich daartegen verzet. Als dit de enige manier van Gods bestuur was, zouden alle vormen op aarde onmiddellijk en onveranderlijk overeenkomen met het ideaal van de goddelijke wil. Zij zouden het product zijn van de onweerstaanbare goddelijke wilskracht. Met de aan de mens toegekende wilsvrijheid heeft God echter de vormgeving van zijn doelen toevertrouwd aan een toekomst die alleen in vrije ontwikkeling, maar daarom niet minder met absolute zekerheid – zoals de vierletterige naam aangeeft – gerealiseerd zal worden. Daarom: “Vertrouw op God tot aan het einddoel, want in יה ד׳ ligt de eeuwige steun van beide werelden”, de huidige met al haar nog klevende onvolkomenheden, en de eerste van het gerealiseerde ideaal van God op aarde. Met betrekking tot Israël drukt de aanduiding van God als צור dus de dubbele zekerheid uit. Israël heeft in God de eeuwige steun van zijn historisch bestaan. God wil dat het zo is, daarom zal het nooit verloren gaan. Maar God wil ook een bepaalde manier van zijn, die Hij openbaart in Zijn wet. Israël kan zich nooit aan deze eisen onttrekken. Zij zijn even onveranderlijk als Gods wezen en wil. En welke veranderingen van fortuin Israël ook moet doormaken, ze hebben allemaal als doel de uiteindelijke verwezenlijking van deze verordeningen van God voor Israël en door Israël, ze zijn niets anders dan de vormende hamerslagen van de onweerstaanbare vormende kracht van het goddelijk bestuur, כי ביה ד׳ צור עולמים (vgl. naar Bamidbar 8, 4). – Vandaar de naam צור het kenmerk van de שירת האזינו, daarin ligt de sleutel van dit lied dat Gods bestuur aan Israël, met Israël en door Israël openbaart. –

תמים פעלו. De opvatting van de term צור in de actieve betekenis van een vormende activiteit, geleerd door de wijzen volgens het voorgaande, vindt zijn bevestiging in de uitspraak die van de צור wordt gepredikt: תמים פעלו, waarbij juist een kwaliteit van zijn activiteit wordt vermeld. פועל is niet alleen het object, het product van een creatieve activiteit: het werk, maar ook de creatieve activiteit zelf: het doen, het werken. Aldus Prov. 20, 11 en 21, 8; Job, 34, 11 en Ruth 2, 12. תמים is essentieel volgens zijn basisbetekenis: het voltooide, voltooide, waarin niets ontbreekt (zie op Bereshit 17. 1). De צור עולמים stelt hier dat, hoewel in relatie tot het te bereiken einddoel een heden dat nog in wording is onvoltooid, onvolmaakt lijkt, de vormende activiteit van God niettemin in elk stadium van de schepping een voltooide, hoogst voltooide is. De activiteit van God is niet, zoals de menselijke activiteit, samengesteld uit onvolkomenheden, die elkaar moeizaam aanvullen en corrigeren, strevend naar perfectie. In welk moment men ook de activiteit van God zou willen vatten, in elk moment is er een perfectie, een voltooiing, een perfecte overeenstemming met het moment. Terwijl de menselijke activiteit in alle onvolkomenheden verloopt, verloopt de activiteit van God in alle onvolkomenheden.

כי כל דרכיו משפט, want al zijn wegen, niet alleen het einddoel, zijn משפט: de uitoefening van het recht, de verwezenlijking van datgene wat in elk moment in overeenstemming is met datgene wat door zijn activiteit wordt beïnvloed. ׳דרכי ד zijn in wezen de wegen van het goddelijk bestuur met zijn schepselen, in het bijzonder de mens (zie Shmot 33, 13). In Ps.145, 7 staat: צדיק ד׳ בכל דרכיו וחסיד בכל מעשיו. Al Gods schepselen zijn een product van de goddelijke liefde; geen van hen maakt aanspraak op wat hij is en wil zijn. Zijn hele bestaan is een gratis schenking van Gods scheppende liefde. En toch behandelt God het alsof het aanspraak maakt op bestaan en welzijn. De eerste schenking van zijn creatieve liefde was precies deze claim. – אל אמונה, hij is een God die te vertrouwen is, die niemand in de steek laat, die juist als צור in zijn onveranderlijkheid altijd dezelfde blijft en, zelfs waar hij een oordeel uitoefent, niet alleen objectief recht doet aan wat juist is, maar alleen het beste bewerkstelligt van hem die door zijn משפט wordt getroffen. – ואין עול, hij oefent nooit zijn macht uit op een schepsel alleen maar om zijn macht uit te oefenen. Zo oneindig klein als de som van de macht van de hele wereld is in vergelijking met haar Schepper en Meester, toch wordt door Hem geen kracht uitgeoefend op het kleinste schepsel.

(אמונה zie Bereshit 15, 6; עול zie Vajikra 19, 35). – צדיק וישר הוא, deze צור עולמים, in de absolute vastheid van zijn wil en de absolute vastheid van zijn wezen, is rechtvaardig in zijn wil en recht in zijn wezen. Niet alleen zijn doelen zijn juist, maar ook zijn wegen naar het doel zijn juist. Hij doet wat juist is op een rechte manier, rechtlijnigheid is zijn aard. Deze algemene wegen van de schare der werelden bewijzen zich ook in zijn betrekkingen met Israël.


שִׁחֵ֥ת ל֛וֹ לֹ֖א בָּנָ֣יו מוָּ֑ם דּ֥וֹר עִקֵּ֖שׁ וּפְתַלְתֹּֽל׃

Niet Zijn verderf [is het], maar de smet van zijn zonen; zij zijn een pervers en krom geslacht.


RASHI
שחת ל– Neem het zoals de Targum het heeft: חבילו להון לא לה “Verdorvenheid is van hen, niet van Hem”.

בניו מומם ZIJN KINDEREN, HUN SCHULD – d.w.z. zij waren Zijn kinderen, en het verderf dat zij brachten is hun schuld.

בניו מומם betekent: het was de schuld van Zijn kinderen, niet Zijn schuld.

דור עקש betekent: [EEN] VERBROKEN EN CORRUPTE [GENERATIE]. עקש heeft dezelfde betekenis als het werkwoord in (Micha 3:9) “en verdraait (יעקשו) alle billijkheid”. In het Hebreeuws van de Misjna hebben we (Chullin 56a): een wezel wiens tanden gebogen en krom zijn (עקושות).

ופתלתל entortille in oud Frans, Engl, twisted: als een draad (פתיל), die men rond de centrale streng draait en kronkelt. Het woord פתלתל is van de “verdubbelde” woorden (waarin de twee laatste letters hetzelfde zijn), zoals (Leviticus 13:49): ירקרק. אדמדם; (Psalmen 38:31): סחרחר; (1 Koningen 7:23; Targum Jonathan op): סגלגל.

HIRSCH V. 5. שחת לו לא בניו מומם, een zin waarvan het begrip grote moeilijkheden oplevert. Men is gewend deze vijf woorden in twee, of zelfs drie, zinnen te verdelen, waarbij men de שִחֵת meer als zelfstandig naamwoord neemt, als והדִבֵר אין בהם (Jirm. 5, 13). Ofwel: de ondergang is niet de zijne; zijn zonen, hunner is de schuld. Of: de ondergang is het voor hem? (is het van hem?) Nee, zijn zonen, het is hun schuld. Tegen de eerste opvatting spreekt het feit dat, voor zover wij geloven, nergens de ontkenning לא volgt op het te ontkennen ding; er had moeten staan: שחת לא לו. Het tweede wordt tegengewerkt door het feit dat het accent gewoonlijk delen van zinnen scheidt, maar geen zinnen. Noch het accent, noch de constructie spreekt voor het begrip van de woorden בניו מומם in beide verklaringen. Als we deze opvattingen goed begrijpen, dan zou שחת niet de morele corruptie zijn, maar de sociale en politieke corruptie die als gevolg daarvan is ingebroken zou het ongeluk zijn. In tegenstelling hiermee moet מום dus ook zo worden begrepen. מום is echter alleen een persoonlijke, meestal lichamelijke fout, en kan heel goed worden toegepast op morele gebreken, maar kan nauwelijks individuele of algemene tegenslag betekenen. Laten we tot slot de vrij gelijke accentuering מרכבת פרעה וחילו ירה בים (Schmot 15, 4), כי רחק מממני מחם משיב נפשי (Klagel. 1,16) vergelijken. כאשר עוללת לי על כל פשעי (th. 22), השיב אחור ימינו אויב (th. 2, 3), בדמי ימי אלכה בשערי שאול (Isa.35, 10). Of ook: פצו עלינו פיהם כל אויבינו , כי לא יזנח לעולם ד׳ , צוד צדוני כצפר איבי חנם (Klagel. 3, 31 u.). 46, 52), zullen we er ook toe gebracht worden om שחת לו לא בניו מומם als slechts één bijzin op te vatten, namelijk מומם als onderwerp, שחת לו als predikaat, לא בניו bijwoordelijke bepaling bij שחת . שחת preteriet van שחת in de betekenis van zedelijk bederf zoals כי שחת עמך (Schmot 32, 7) מומם: Het gebrek aan karakter עם קשה עורף dat hen van oudsher eigen is, en dat hierna wordt geparafraseerd door דור עקש ופתלתול. Aldus: bedorven het aan niet-kinderen hun oude fout: דור עקש ופתלתול. De passages ומעקשים למישור. (Jes.42, 16), ואת כל הישרה יעקשו (Micha 3, 9) enz. suggereren in עקש een contrast met de ישר. We hebben פתל al herhaaldelijk herkend in de betekenis van een afscheiding van anderen veroorzaakt door een stevige innerlijke samenhang (zie Bereshit 30:8; Bamidbar 15:38 en 19:15). Toegepast op het karakter is עקש de bocht die tegenover alles wat recht is staat, ook het tegenovergestelde van ת. Aldus תם אני ויעקשני (Job. 9, 20); vgl. Ps. 18, 27. פתלתול: de ongehoorzaamheid in strijd met elke richting van de wet.


הַ לְיְהֹוָה֙*(בספרי תימן הַֽלְיהֹוָה֙ בתיבה אחת) תִּגְמְלוּזֹ֔את עַ֥ם נָבָ֖ל וְלֹ֣א חָכָ֑ם הֲלוֹאהוּא֙ אָבִ֣יךָ קָּנֶ֔ךָ ה֥וּא עָשְׂךָ֖ וַֽיְכֹנְנֶֽךָ׃

Vergeldt gij aldus de Heer, o dwaas volk en onverstandig? Is Hij niet uw vader die u gekocht heeft? Heeft Hij u niet gemaakt en gevestigd?


RASHI
הלה׳ תגמלו זאת VERGELDT U ZO DE HEER? – Dit is een uitdrukking van verbazing. Wilt gij Hem bedroeven, Die de macht heeft u te straffen en Die u al deze gunsten heeft geschonken?

עם נבל A FOOLISH PEOPLE – d.w.z. een volk dat vergeten is wat hen is aangedaan,

ולא חכם EN NIET WIJS om te overwegen wat het gevolg zal zijn van hun daden, namelijk dat het in Zijn macht ligt hen goed of kwaad te doen overeenkomstig hun daden (vgl. Siphre).

הלא הוא אביך קנך IS HIJ NIET UW VADER קנך? Het laatste woord kan betekenen: Wie heeft u verworven (קנה), of, Wie heeft u geplaatst (meer lit., nest gemaakt, קנן) in een nest van rotsen en in sterke grond, of. Die u heeft uitgerust (תקן) met alles wat u ten goede zal komen.

הוא עשך HIJ HEEFT DEZE tot een natie onder de volkeren der wereld gemaakt,

ויכננך EN HEEFT U daarna op elke soort van vaste basis en fundament (כן) gegrondvest (d.w.z. u zelfstandig gemaakt): uit uw midden komen uw priesters, uit uw midden uw Levieten, en uit uw midden uw koningen – een stad waarin alles is (Sifrei Devarim 309:7; Chullin 56b).

HIRSCH V. 6. ה לד׳ וגו׳. De ה wordt met een hoofdletter geschreven en als zelfstandig woord geschreven. Dus zoveel als: Vraag. Laten we in gedachten houden dat volgens hfdst. 31, 19 u. 20, is de שירה allereerst bedoeld om het bewustzijn van het volk te confronteren met het getuigenis van de waarheid in zulke ogenblikken, waarin reeds een kracht van lijden, uitgelokt door hun afvalligheid, op hen is gevallen, maar in plaats van zichzelf en hun afvalligheid van God te beschuldigen, beschuldigen zij hun God dat Hij niet langer Zijn beschermende en reddende aanwezigheid in hun midden verklaart, zoals in betere tijden: zo moeten wij de verzen 4-6 in het verband verstaan. Het woord שירה komt in de kring van de mensen die zuchten onder hun lijden en hun God beschuldigen vanwege Zijn veranderingen, met de bevestiging: הצור, rotsvast, onveranderlijk in Zijn wezen en wil is uw God, Hij is altijd dezelfde en Zijn daden zijn altijd hetzelfde. Elk moment van Zijn lot dat u overkomt en op u wordt verwezenlijkt is een handeling die op zichzelf volledig is, gebaseerd op rechtvaardigheid en rechtschapenheid, net zoals uw eerdere geluk alleen uw beste bereikt en dat van de mensheid als geheel. Hij is niet veranderd, u bent veranderd, uw lot is anders geworden en manifesteert niet langer Gods reddende wonderbaarlijke kracht in u, omdat u Hem niet meer bent, omdat u het karakter hebt verloren waarvan het bestaan Zijn aanwezigheid in uw midden vereist. שחת, uw oude fout van ongevoeligheid worstelen met Gods absolute wil heeft u tot zo’n ontaarding gebracht dat u niet meer als Zijn kinderen wordt erkend. Daar הַ is slechts één vraag, daar moet u, in plaats van God te beschuldigen, alleen de vraag aan uzelf stellen, en deze ene vraag moet altijd in grote breukletters voor uw ogen zweven: ‘לד׳ תגמלו זאת Dat moet de hele vrucht zijn die u God hebt laten rijpen uit alles wat Hij voor u en aan u heeft gedaan! Hoe kunt u geloven dat God zulke grote dingen voor u en aan u gedaan zou hebben, zo bijzonder groot onder alle andere volken, en dat zou blijven doen, dat u uiteindelijk net als alle andere volken zou ontaarden in geestelijke en morele verdorvenheid?

גמל (zie op Bereshit Ch. 21, 8.) – נבל ,עם נבל ולא חכם (zie op Bereshit 34, 7 en Shmot 18, 17). In verband met de vraag הלד׳ תגמלו זאת komt de werkelijke betekenis van נבל in volle beknoptheid naar voren. Beide verwijzen oorspronkelijk naar relaties van het plantenleven, גמל de voltooide rijping van de vrucht, נבל de vrucht-verliezende verwelking. Alles wat God voor Israël en aan Israël deed, de bijzondere leiding van de lotsbestemmingen, alsmede de leringen en voorschriften van Zijn wet, hadden allemaal het ene doel om de zaden van licht en leven in de geest en het verstand van het volk te verstrooien, die moesten opbloeien tot vruchten van kennis en actie in het individuele en totale leven. Het volk is echter geestelijk en moreel verdord. Het planten van God, dat met zoveel gebeurtenissen begon, heeft het laten “verdorren” nog voordat het kon bloeien, en in plaats van een voorbeeldig volksleven te ontwikkelen, staat het stil, als een geestelijk en moreel verdorde natie, ולא חכם, die geenszins, zoals het lijkt en zoals het had moeten zijn te midden van de naties, een עם חכם ונבון (hfdst. 4, 6), is “wijs,” niet, zoals חכם betekent (zie Shmot hfdst. 25), de gegeven waarheden in zich opgenomen hebbend, waaruit alleen ware kennis en juiste principes voor het leven voortvloeien. Dus ook in de עם נבל לשעבר ולא חכם לעתיד לבא :ספרי.

הלא הוא אביך קנך, als hij u de zijne noemt en over heel uw wezen en willen, over al uw innerlijke en uiterlijke krachten en middelen in zijn recht beschikt, heeft hij daar dan niet het recht toe en zou hij u niet tegelijkertijd moeten doordrenken met het onwrikbare bewustzijn dat hij met al deze beschikkingen, met alle eisen en weigeringen, alleen het beste van u wil! Het is immers uw vader die over u beschikt, en u bent in feite, in termen van nationale geschiedenis, zijn nakomelingen. Uw hele bestaan in de geschiedenis van de natie is uitsluitend zijn werk. Zonder Hem zou u nergens bestaan. Te midden van de vorming van naties heeft Hij alleen, vanaf het eerste meest onopvallende, meest individuele begin, u fundamenteel voortgebracht en opgevoed tot een volk. Wat anderen als mens zijn, bent u tegelijkertijd als volk: Gods schepsel. Daarom heeft Hij een exclusief recht op u, en tegelijkertijd garandeert uw hele afkomst u dat wat Hij, uw Vader, van u eist alleen bedoeld is voor uw welzijn, het welzijn van het kind dat Hij heeft voortgebracht.

הוא עשך ויכונך (vgl. כוננו חצם על יתר Ps.11, 2 en כחצים ביד גבור כן בני הנעורים Ps.127, 3) als hij u, uw hele wezen en wil, de richting wil geven met zijn wetten, de doelen opdraagt die uw hele wezen moet nastreven met alles wat u het uwe noemt, vergeet dan niet dat הוא עשך ויכוננך, dat Hij, die u in deze doelen onderricht, u gevormd had voordat Hij u in deze doelen onderrichtte, dus heeft Hij u voor deze doelen gevormd, dus zijn het werkelijk en uitsluitend die doelen die overeenkomen met uw aard en uw bestemming.

Ha’azinu 1 rasjie en hirsch

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.