Iemand schreef als reactie:
De 10% Joden die woonden in 19e eeuws Palestina, waren geen Zionisten. Zij waren Joden die al eeuwenlang als minderheid leefden temidden van Moslims en Christenen, in relatieve vrede en zonder nationalistische aspiraties of de neiging om land te claimen.
In “relatieve vrede”?
De veiligheidssituatie van Joden in Palestina vóór 1948 vormt een cruciale achtergrond voor het begrijpen van zowel de zionistische beweging als de latere politieke ontwikkelingen in het gebied. Wat opvalt in de historische bronnen is niet een lineair proces van escalatie, maar een patroon van terugkerende kwetsbaarheid, afbrokkelend vertrouwen in de autoriteiten en een steeds sterker wordende noodzaak tot zelforganisatie. De Joodse gemeenschap leefde in een omgeving waarin de staat — of het nu het Ottomaanse Rijk of het Britse Mandaat was — niet in staat of niet bereid bleek om duurzame bescherming te bieden. Daardoor werd veiligheid geen gegeven, maar een voortdurende strijd.
In de laat‑Ottomaanse periode leefden Joden als dhimmi’s: juridisch beschermd, maar sociaal en politiek ondergeschikt. Deze status bood relatieve veiligheid, maar maakte Joodse gemeenschappen tegelijkertijd structureel kwetsbaar voor willekeur en geweld. De bloedlaster van Damascus in 1840 en de plunderingen na de aardbeving in Safed in 1837 tonen hoe snel die kwetsbaarheid kon omslaan in openlijke vijandigheid. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd de situatie nog onveliger. De uitzetting van duizenden Russische Joden uit Jaffa in 1914, gecombineerd met dwangarbeid en hongerrantsoenen voor de achterblijvers, maakte duidelijk dat de Ottomaanse overheid geen betrouwbare beschermer was. De Joodse gemeenschap leerde dat haar veiligheid afhankelijk was van omstandigheden die zij niet kon beheersen.
Met de komst van het Britse Mandaat veranderde de politieke context, maar niet de fundamentele onzekerheid. De rellen van 1920, 1921 en 1929 markeerden een nieuwe fase waarin geweld niet langer incidenteel was, maar onderdeel werd van een bredere Arabische mobilisatie tegen zowel het Britse bestuur als de groeiende Joodse aanwezigheid. De Nabi Musa‑rellen van 1920, aangejaagd door Hajj Amin al‑Husseini, lieten zien hoe snel religieuze festiviteiten konden omslaan in georganiseerde aanvallen op Joodse wijken. De Jaffa‑rellen van 1921, waarbij tientallen Joden werden gedood en gewond, versterkten het gevoel dat zelfs de politie — waarin Arabische agenten actief deelnamen aan het geweld — geen neutrale actor was. Het bloedbad van Hebron in 1929, waarbij 67 Joden werden vermoord en de eeuwenoude gemeenschap volledig werd verdreven, werd een traumatisch keerpunt. Het vertrouwen in Britse bescherming stortte in; de joodse gemeenschap concludeerde dat zij op zichzelf was aangewezen.
De Grote Arabische Opstand van 1936–1939 bracht deze realiteit in een nieuwe fase. De opstand was niet alleen gericht tegen de Britten, maar expliciet tegen de “zionistische dreiging”. Joodse nederzettingen werden beschoten, spoorlijnen opgeblazen en oogsten vernietigd. De Jisjoev (joodse gemeenschap) reageerde met een combinatie van terughoudendheid en zelfverdediging. Terwijl de leiding vasthield aan het principe van Havlaga — morele terughoudendheid en vertrouwen op Britse bescherming — ontstonden er binnen de gemeenschap groepen die vonden dat passiviteit gelijkstond aan zelfvernietiging. De Irgun begon in 1937 met vergeldingsaanvallen, wat de interne verdeeldheid over strategie en moraliteit verder verscherpte. Tegelijkertijd ontwikkelden Joodse nederzettingen nieuwe vormen van defensieve architectuur: kibboetsen met betonnen kindertehuizen die tevens als bunkers fungeerden, en dorpen die bewust op heuvels werden gebouwd om aanvallen te kunnen weerstaan. Veiligheid werd letterlijk in steen gegoten.
In de jaren veertig verslechterde de situatie opnieuw. De Farhud in Bagdad in 1941, waarbij bijna tweehonderd Joden werden vermoord, vond buiten Palestina plaats, maar had een diepe psychologische impact. Voor veel Joden in Palestina werd het een bewijs dat Joodse minderheden in de Arabische wereld nergens veilig waren. Tegelijkertijd verscherpte het conflict met de Britten, die immigratie beperkten op het moment dat Europese Joden massaal bescherming zochten. Radicale zionistische groepen zoals Irgun en Lehi keerden zich tegen het Britse bestuur en voerden aanslagen uit, waaronder de moord op Lord Moyne en de bomaanslag op het King David Hotel. De Jisjoev bevond zich zo in een driehoek van vijandigheid: Arabische aanvallen, Britse beperkingen en interne verdeeldheid.
Na het VN‑verdelingsplan van 1947 gleed Palestina af in een openlijke burgeroorlog. Joodse burgers werden doelwit van bomaanslagen, zoals de explosie in de Ben Yehuda‑straat, terwijl Joodse milities Plan Dalet uitvoerden om strategische posities veilig te stellen. De gevechten leidden tot massale verplaatsingen van zowel Arabieren als Joden, nog vóór de formele uitbraak van de Arabisch‑Israëlische oorlog van 1948. Voor de Joodse gemeenschap was de conclusie onontkoombaar: zonder eigen soevereiniteit en zonder controle over veiligheid zou hun bestaan in Palestina altijd precair blijven.
De geschiedenis van Joodse veiligheid in Palestina vóór 1948 laat zien dat de zionistische drang naar zelfbeschikking niet voortkwam uit abstract nationalisme, maar uit een langdurige ervaring van structurele kwetsbaarheid.
De Jisjoev leefde in een omgeving waarin de staat geen bescherming bood, waarin geweld cyclisch terugkeerde en waarin de enige duurzame garantie voor veiligheid lag in zelforganisatie en uiteindelijk politieke onafhankelijkheid. Deze geschiedenis vormt de achtergrond waartegen de oprichting van de staat Israël moet worden begrepen: niet als een koloniale expansie, maar als een poging om een einde te maken aan een eeuwenlange situatie van afhankelijkheid en gevaar.