Paulus’ relatie met het Jodendom (3) de breuk

Het is belangrijk om te zien dat er tussen Paulus en het Jodendom van zijn tijd ook een duidelijke discontinuïteit bestond. Volgens Sanders wijkt Paulus’ opvatting volledig af van het “Covenantal Nomism,” dat het Palestijnse Jodendom kenmerkte. Paulus herinterpreteerde de Torah op manieren die een breuk met het Jodendom veroorzaakten.

#1

Een nieuw mechanisme van redding:

geloof in Jezus versus gehoorzaamheid aan de Torah

Hij introduceerde in de eerste plaats een nieuw mechanisme van verlossing: redding door in Christus te zijn, wat sterk verschilt van de opvattingen binnen de Palestijns-Joodse literatuur. Paulus stelde dat de traditionele Joodse opvattingen over verlossing ontoereikend waren. Rechtvaardiging kwam nu door geloof in Jezus en zijn kruisiging, niet langer door bekering en berouw zoals in het Jodendom. Dit alles baseerde hij op de dood en opstanding van Christus, wat leidde tot een nieuwe religiositeit die verschilde van de Palestijns-Joodse teksten.

Sanders noemt dit participatieve eschatologie. Rechtvaardiging door geloof in Christus of sterven met Christus zijn termen die Paulus gebruikte om te beschrijven hoe zowel joden als niet-joden deel worden van het lichaam van Christus, wat verlossing brengt. De kruisdood van Christus was volgens Paulus noodzakelijk voor de redding van de mensheid; zonder deze plaatsvervangende dood zou verlossing onmogelijk zijn geweest.

#2

Afschaffing van de Torah als toegang tot het heil

Paulus kwam tot de conclusie dat de traditionele Joodse theologie en praktijken ontoereikend waren. Hij verklaarde daarom ook dat de wet was afgeschaft omdat het nieuwe verlossingsmechanisme niet uit de Torah voortkwam. Voor niet-joden was het onmogelijk om de Torah te gehoorzamen, wat ook bijdroeg aan deze afschaffing.

Paulus’ ideeën stonden haaks op het reguliere Joodse denken, waarin geen afschaffing van de wet of verandering in het verlossingsmechanisme werd verwacht. Zijn interpretatie van de Torah werd bepaald  door  het unieke feit van Jezus’ kruisiging en opstanding, wat leidde tot innovaties zonder precedent in het Jodendom.

Er zijn geen Joodse teksten die deze afschaffing verwachtten, en andere christelijke groeperingen rondom bij voorbeeld Jacobus en Petrus onderschreven deze conclusie niet. Paulus’ visie dat Christus zowel heidenen als joden redt, betekende een feitelijke breuk met het Jodendom, maar ook met het grootste deel van de toenmalige gemeenschap van aanhangers van Jezus.

#3

Alles draait om de ervaring van het geloof van niet-joden

Een derde element is Paulus’ ervaring dat geloof en de Heilige Geest door het horen van het evangelie werden opgewekt, niet door gehoorzaamheid aan de wet. De bekering tot geloof in Jezus als Messias is niet vanuit de Torah te begrijpen, maar Paulus zag dit gebeuren onder niet-joden en concludeerde dat het evangelie boven gehoorzaamheid aan de Torah stond. Paulus’ zending en interpretaties veroorzaakten spanning en onenigheid met andere joden maar ook met  joodse gelovigen in Jezus. Zijn toelating van niet-joden zonder bekering tot het Jodendom met name leidde tot controverse.

In samenvatting introduceerde Paulus theologische vernieuwingen gebaseerd op zijn interpretatie van Jezus’ kruising en opstanding. Hij zag vooral de opname van niet-joden binnen Israël als onderdeel van Gods missie met Israël. Hoewel hij deze boodschap plaatste binnen het verhaal van Gods relatie met Israël, betekenden zijn opvattingen over verlossing en toelating zonder besnijdenis een echte breuk met het toenmalige Jodendom.

#4

Paulus in tegenspraak met Jezus

Tot slot moeten we opmerken dat er ook spanning was tussen Paulus en Jezus. Volgens de evangeliën bracht Jezus dit nieuwe verlossingsmechanisme helemaal niet naar voren en sprak hij zeker niet over opname van niet-joden binnen het verbond. Hoe meer we Paulus begrijpen als innovator binnen de joodse theologie, des te meer lijken Jezus en Paulus elkaar tegen te spreken. Uiteindelijk draait alles om de vraag of we accepteren dat Paulus zijn evangelie zag als continuïteit met zowel Christus’ vroegste verkondiging als met Israëls apocalyptische verwachtingen, hoewel duidelijk is dat Paulus’ evangelie niet hetzelfde is als wat Jezus predikte over het koninkrijk.