In de eerste dagen na de aanval van 7 oktober 2023 viel op hoe snel delen van het internationale publiek de gebeurtenis interpreteerden binnen het narratief dat Hamas zelf had gecreëerd. De aanval werd door sommigen gezien als een vorm van verzet, een uitbarsting van een onderdrukt volk of een onvermijdelijke reactie op de situatie in Gaza.
Deze interpretaties ontstonden niet in een vacuüm. Ze waren mede het resultaat van een zorgvuldig opgebouwde communicatiestrategie van Hamas, die al jaren werkt aan het presenteren van zijn geweld als een legitieme strijd voor bevrijding, religieuze plicht en zelfbeschikking. Door het conflict te framen in termen van heilige grond, blokkade, bescherming van heilige plaatsen en strategische noodzaak, wist de beweging een moreel kader te scheppen waarin de aanval voor sommigen begrijpelijk of zelfs gerechtvaardigd leek. Dat deze beeldvorming internationaal weerklank vond, zegt veel over de kracht van propaganda in een tijd waarin informatie zich razendsnel verspreidt en complexe juridische en morele vragen vaak worden gereduceerd tot eenvoudige slogans. Juist daarom is het van belang om de argumenten die Hamas naar voren brengt zorgvuldig te analyseren, en ze te plaatsen naast de juridische en ethische kaders die bepalen wanneer geweld als legitiem kan worden beschouwd.
De aanval van 7 oktober 2023 wordt door Hamas en zijn ideologische bondgenoten niet voorgesteld als een losstaand incident, maar als een daad die voortkomt uit een bredere historische, religieuze en politieke context. Vanuit hun eigen perspectief maakt het geweld deel uit van een langdurige strijd om bevrijding, zelfbeschikking en religieuze plicht. In dat narratief vormt Palestina een heilig domein, een waqf islami, dat volgens het handvest van Hamas tot de Dag des Oordeels aan de islamitische gemeenschap toebehoort. Het idee dat onderhandelingen over dit land een vorm van verraad zouden zijn, leidt tot een interpretatie waarin gewapend verzet niet alleen toegestaan, maar zelfs religieus geboden is. De aanval wordt dan gezien als een vorm van ibada, een religieuze handeling, en als een noodzakelijke jihad om de aanwezigheid van een bezetter te beëindigen.
Naast deze religieuze rechtvaardiging wordt de aanval door Hamas gepresenteerd als een reactie op de langdurige blokkade van de Gazastrook. In dit perspectief is Gaza geen autonoom gebied, maar een door externe krachten gecontroleerde ruimte, vaak omschreven als een “openluchtgevangenis”. Het geweld van 7 oktober wordt dan voorgesteld als een opstand van een bevolking die geen andere middelen meer ziet om haar situatie te doorbreken. De aanval krijgt zo de betekenis van een symbolische doorbraak, een poging om de grenzen van een systeem dat als verstikkend wordt ervaren open te breken.
Een derde element in de rechtvaardiging betreft de bescherming van de heilige plaatsen in Jeruzalem, in het bijzonder de Al‑Aqsamoskee. Hamas beschouwt de ontwikkelingen op de Tempelberg als een bedreiging van de islamitische aanwezigheid in de stad en ziet zichzelf als verdediger van deze religieuze symbolen. Door de aanval “Al‑Aqsa Flood” te noemen, werd deze religieuze dimensie expliciet naar voren gebracht. Het geweld wordt zo ingebed in een bredere strijd om de controle over een plaats die voor miljoenen gelovigen een diepe spirituele betekenis heeft.
Daarnaast wijst Hamas op strategische overwegingen. De ontvoering van Israëliërs wordt gezien als een middel om een gevangenenruil af te dwingen, een tactiek die in het verleden succesvol is gebleken. Ook wordt de aanval gepresenteerd als een poging om de internationale aandacht opnieuw op de Palestijnse kwestie te vestigen, in een periode waarin normalisatieprocessen tussen Israël en Arabische staten de Palestijnse zaak dreigden te marginaliseren. In deze visie is het geweld een manier om geopolitieke verschuivingen te beïnvloeden en de Palestijnse positie opnieuw centraal te stellen.
Tegenover deze zelfrechtvaardiging staat echter een omvangrijke reeks juridische en morele tegenargumenten. In het internationaal humanitair recht geldt dat de rechtvaardigheid van een politieke zaak nooit een vrijbrief vormt voor de middelen die worden ingezet. De gebeurtenissen van 7 oktober worden in de bronnen beschreven als ernstige schendingen van het oorlogsrecht: het opzettelijk aanvallen van burgers, het gebruik van seksueel geweld, het nemen van gijzelaars en het afvuren van raketten op bevolkingscentra zijn handelingen die onder het internationaal recht ondubbelzinnig worden aangemerkt als oorlogsmisdaden. Het beginsel van onderscheid, dat strijdende partijen verplicht om burgers te ontzien, werd op grote schaal geschonden. Daarmee valt de aanval buiten de categorie van legitiem gewapend verzet zoals die in het internationaal recht wordt erkend.
Ook de doelen die Hamas nastreeft, moeten een rol spelen in de juridische beoordeling. Het recht op verzet tegen overheersing of bezetting omvat niet het vernietigen van een staat of het uitroeien van een volk. De expliciete uitspraken van Hamas‑leiders over het herhalen van de aanval totdat Israël is vernietigd, plaatsen de organisatie buiten het kader van een defensieve of bevrijdingsstrijd. Bovendien is Hamas niet de internationaal erkende vertegenwoordiger van het Palestijnse volk, waardoor het geen juridische bevoegdheid heeft om namens dat volk geweld in te zetten in het kader van zelfbeschikking.
De ideologische achtergrond van Hamas is een factor die de legitimiteitsclaim ondermijnt. De beweging is geworteld in een vorm van antisemitisme die niet primair territoriaal, maar existentieel van aard is. Verwijzingen naar nazi‑propaganda, de Protocols of the Elders of Zion en uitspraken van leiders die spreken over de “uitroeiing” van Joden, wijzen op een ideologie die verder gaat dan politieke strijd en raakt aan eliminatorische denkbeelden. In dat licht is de aanval geen reactie op concrete beleidsdaden, maar een uiting van een diepere vijandigheid die zich richt op een bevolkingsgroep als zodanig.
Ten slotte moet worden gewezen op de tactische keuzes van Hamas, die niet gericht zijn op de bescherming van de eigen bevolking, maar op het maximaliseren van politieke winst. Het gebruik van civiele infrastructuur voor militaire doeleinden, het inzetten van burgers als menselijke schilden en het bewust uitlokken van Israëlische tegenreacties worden gezien als strategieën die de eigen bevolking in gevaar brengen. De aanval van 7 oktober kan niet worden gezien als een wanhoopsdaad van een onderdrukte gemeenschap, maar als een berekende poging om regionale diplomatieke processen te saboteren en internationale aandacht te herwinnen.
Wanneer men deze verschillende perspectieven naast elkaar legt, ontstaat een complex beeld. Aan de ene kant staat een beweging die haar handelen plaatst binnen een religieus, historisch en politiek narratief van bevrijding en verzet. Aan de andere kant staat een internationaal juridisch kader dat grenzen stelt aan de middelen die in een conflict mogen worden ingezet, en dat de aanval van 7 oktober ondubbelzinnig kwalificeert als een ernstige schending van die normen.