Volgens Jacques Ellul is het Westen niet ten onder gegaan aan een vijand van buitenaf, maar aan een innerlijke ontrouw: een langzaam, bijna onmerkbaar proces waarin een beschaving haar eigen roeping verlaat. Wat Ellul het verraad van het Westen noemt, is geen politieke misstap of morele ontsporing, maar een geestelijke desertie. Een cultuur die ooit werd gevormd door het Woord — door openbaring, vrijheid en waarheid — heeft zich overgeleverd aan de dictatuur van de technische werkelijkheid. In plaats van de ruimte van betekenis te bewonen, leeft zij nu in de dwang van het noodzakelijke.
Centraal in Elluls diagnose staat de kruising van de waarheid door de werkelijkheid. Waarheid behoort tot de orde van het Woord, van openbaring, van datgene wat zich niet laat dwingen maar uitnodigt tot antwoord. Werkelijkheid, in Elluls zin, behoort tot de orde van de techniek: het domein van het zichtbare, het meetbare, het efficiënte. Het Westen, dat ooit de wieg was van het idee van menselijke vrijheid en de waardigheid van het individu, heeft deze geestelijke erfenis ingeruild voor een regime van feiten. De zoektocht naar betere middelen heeft de zoektocht naar zin vervangen. In die zin is de moderne mens niet bevrijd, maar ontworteld: hij leeft in een wereld waarin alles mogelijk is, behalve het luisteren naar een roep die hem overstijgt. Wie dit spoor verder wil volgen, kan zich verdiepen in Elluls kritiek op de beeldcultuur.
Ellul beschrijft vervolgens hoe het Westen zijn roeping tot harmonie heeft ingeruild voor een drift naar macht. Gedurende vijf eeuwen heeft het westerse genie zich niet gericht op het bewaren van evenwicht, maar op expansie, verovering en beheersing. De paradox is dat het Westen, dat zichzelf graag ziet als hoeder van mensenrechten, juist diezelfde technische en religieuze kaders gebruikte om kolonialisme en slavernij te rechtvaardigen. Zelfs het christendom, dat in zijn oorsprong een beweging van kwetsbare vrijheid was, werd volgens Ellul een wereldmacht. In zijn ogen is dat geen teken van succes, maar van verraad: het evangelie werd groot in precies die domeinen — politiek, wetenschap, macht — waar het nooit had willen schitteren. Wie deze spanning wil uitdiepen, kan kijken naar Elluls visie op christendom en macht.
Een derde dimensie van het verraad is wat Ellul een suïcidale mentaliteit noemt: een vorm van universeel idealisme dat zichzelf opheft. Onder het mom van een genereus universalistisch project exporteert het Westen niet zijn waarden van vrijheid en menselijke waardigheid, maar zijn techniek. Daarmee vernietigt het zowel zijn eigen culturele specificiteit als die van de samenlevingen die het raakt. Het resultaat is een mondiale massa‑maatschappij: een wereld van geïsoleerde individuen zonder traditie, zonder geheugen, zonder binding. In deze wereld wordt taal gereduceerd tot geruis, tot vrijblijvende praat, tot een instrument zonder diepte. Het Woord — dat ooit de plaats was van ontmoeting en waarheid — wordt gedegradeerd tot ruis. Wie deze culturele diagnose wil verbinden met taaltheorie, kan zich richten op Elluls begrip van het Woord.
Daarmee raakt Ellul aan een vierde element: de politieke illusie. Democratische instituties bestaan nog, maar functioneren als lege vormen. De werkelijke beslissingen worden niet langer genomen door moreel oordeel of door de wil van het volk, maar door technische noodzaak. Politiek is een façade geworden waarachter de logica van efficiëntie schuilgaat. De moderne mens gelooft dat hij vrij kiest, maar is psychologisch geïntegreerd in een massa door propaganda. Hij denkt autonoom te handelen, terwijl hij in werkelijkheid reageert op prikkels die hem vooraf zijn toegediend. Wie dit wil verbinden met hedendaagse democratie, kan zich verdiepen in Elluls analyse van propaganda.
Het eindpunt van dit alles is nihilisme. Niet het dramatische nihilisme van filosofische wanhoop, maar het stille, alledaagse nihilisme waarin waarden niet worden bestreden, maar irrelevant zijn geworden. Groei wordt nagestreefd om de groei zelf, actie om de actie zelf. De dood van God werd door de samenleving ervaren lang voordat theologen haar uitriepen. De mens staat alleen in een wereld van mechanismen die geen antwoord geven. Propaganda wordt zo het krachtigste middel van ontkerstening: niet door het geloof aan te vallen, maar door het bewustzijn te vullen met een ideologische brij die het evangelie eenvoudigweg overbodig maakt.
Ellul vat dit alles samen als de keuze van noodzaak boven vrijheid. Het Westen heeft de heilige dwaasheid van het kruis ingeruild voor de koude logica van het technische universum. Het heeft de bevrijdende kracht van het Woord opgegeven om mens en wereld te integreren in een mechanisme dat geen menselijkheid kent. In dat universum is de mens geen doel meer, maar een middel — een radertje in een machine die zichzelf rechtvaardigt door haar eigen beweging.
Het verraad van het Westen is daarom niet slechts een historische fout, maar een geestelijke tragedie: de keuze om niet langer te luisteren naar het Woord dat vrijheid schenkt, maar naar de beelden die dwingen. Het is de keuze om niet langer mens te zijn in de ruimte van betekenis, maar functionaris in een wereld van noodzakelijkheid. En precies daar, zegt Ellul, begint de ware crisis van onze tijd.