Gevonden op LinkedIn:
Zelfs een vorm van cultureel zionisme en een verdrievoudiging van het aantal joden (van 10 naar 30 procent) had misschien nog tot een vreedzame en organisch gegroeide realiteit in Palestina kunnen leiden. Wie weet. Wat we zeker weten is dat Palestina ten prooi viel aan Europese koloniale krachten: Britse en zionistische. En dat jodenhaat in Europa de gewelddadig koloniale ontwikkelingen in Palestina versnelde. Europees antisemitisme werd daarmee motor van gewelddadig zionisme en anti-Palestijns racisme. Op dat perverse fundament is de staat Israël gebouwd.
Mijn antwoord:
Het probleem dat ik heb met deze redenering is niet dat de schrijver kolonialisme of Europees antisemitisme benoemt — dat zijn reële factoren — maar dat hij de geschiedenis reduceert tot één moreel schema waarin Joden uitsluitend als uitvoerders van Europees kwaad verschijnen en Palestijnen uitsluitend als slachtoffers zonder eigen historische verantwoordelijkheid. Dat is geen analyse. Dat is een ideologisch frame. Hij doet alsof Joodse aanwezigheid in het land pas in 1882 begon, alsof zionisme een koloniaal project was, en alsof Arabisch nationalisme, de Ottomaanse ineenstorting, regionale machtsdynamiek en wederzijdse geweldsescalatie geen enkele rol speelden.
De bewering dat Israël gebouwd is op een “pervers fundament” miskent bovendien dat het zionisme niet uit koloniale expansiedrang ontstond, maar uit een existentiële noodsituatie waarin Europese samenlevingen Joden structureel uitsloten, vervolgden en uiteindelijk probeerden uit te roeien. Dat antisemitisme het zionisme versnelde, is waar; maar om daaruit te concluderen dat Joodse zelfbeschikking daarom per definitie racistisch of koloniaal is, is een morele omkering die de slachtoffers van Europees geweld verantwoordelijk maakt voor hun eigen vlucht en overleving.
Het is historisch onhoudbaar om Britse machtspolitiek en Joodse zelforganisatie op één hoop te gooien als “Europese koloniale krachten”. De Britten wilden hun imperiale belangen veiligstellen; Joden wilden een toevluchtsoord en nationale wedergeboorte. Dat zijn geen identieke projecten. En wie beweert dat een vreedzame, “organisch gegroeide” realiteit mogelijk was geweest als Joden maar met dertig procent waren gebleven, vergeet dat ook die dertig procent door grote delen van de Arabische elite als ongewenst werd beschouwd. De geschiedenis is niet mislukt omdat Joden te talrijk werden, maar omdat twee bewegingen tegenover elkaar dezelfde ruimte claimden — en omdat een daarvan eigenlijk niet in land maar alleen in de vernietiging van de andere partij geïnteresseerd was.
Wie werkelijk naar rechtvaardigheid zoekt, moet de complexiteit onder ogen zien: koloniale structuren, ja; antisemitisme, ja; en ook Joodse kwetsbaarheid, Palestijns extremisme, wederzijds geweld, misrekeningen en tragische keuzes aan beide kanten. De werkelijkheid is te ernstig om te reduceren tot een slogan over “perverse fundamenten”. Juist dat soort simplificaties houdt het conflict in stand.
Het idee dat antisemitisme in de Arabische wereld “aangejaagd” zou zijn door zionisme en kolonialisme is een omkering van oorzaak en gevolg die historisch simpelweg niet klopt. Antisemitische retoriek, vervolging en religieus vijanddenken bestonden in de regio eeuwen vóór Herzl, vóór het Britse Mandaat en vóór welk zionistisch project dan ook. De Mufti van Jeruzalem werkte in de jaren ’30 niet samen met de nazi’s omdat hij “getraumatiseerd was door kolonialisme”, maar omdat hij Joodse aanwezigheid principieel afwees en een ideologie omarmde die expliciet genocidaal was.
https://koinoniabijbelstudie.nl/de-wortels-van-arabisch-antisemitisme-religie-europa-en-de-katalyserende-rol-van-het-zionisme/
Zionisme is geen motor van antisemitisme; het is een reactie op antisemitisme — op pogroms, uitsluiting, vervolging en uiteindelijk de Shoah. Te beweren dat zionisme antisemitisme veroorzaakt, is alsof je zegt dat brandblussers brand veroorzaken. Het miskent de historische realiteit dat Joden nergens ter wereld veilig waren en dat de roep om zelfbeschikking voortkwam uit noodzaak, niet uit koloniale expansiedrang.
En ja, Europees antisemitisme was en is diep en structureel. Maar dat maakt zionisme niet tot “product van Europa” in de zin van een koloniaal exportproject. Het is een Joodse nationale beweging die wortelt in een drieduizendjarige verbondenheid met het land, niet in een Europese fantasie.
Antisemitisme in de Arabische wereld is niet ontstaan omdat Joden een staat wilden; het is geëscaleerd omdat leiders en bewegingen — nationalistisch én islamistisch — elke vorm van Joodse soevereiniteit categorisch verwierpen. Dat is geen bijzaak maar de kern van het probleem. Als je dat negeert, verwar je geschiedenis met ideologie.
In aanvulling op mijn eerste reactie nog wat opmerkingen, en tenslotte een vraag. Ik ben een realist en besef dat we het zionistische project – de aanwezigheid van miljoenen Joden met een nationaal gevoel en een band met het land – niet kunnen of moeten terugdraaien. Tegelijk is het joodse supremacisme en anti-Palestijns racisme groot, en zien we deze donkere kant van Israël in het Westen nu steeds scherper. Met beide punten moeten we aan de slag. En daarbij is niemand niet verantwoordelijk; ook Palestijnen maken fouten en dragen verantwoordelijkheid. Maar besef wel dat zij structureel onderop liggen in de machtsconstellatie sinds 1948 en zeker 1967. En dan mijn vraag: ken je het werk van Marc H. Ellis en zo ja: hoe waardeer je dit werk? Zie bijvoorbeeld deze bespreking: https://www.nieuwwij.nl/opinie/recensie-van-judaisme-%e2%89%a0-israel-van-marc-h-ellis/. Klinkt hier misschien een moderne Joodse stem die ons mede uit het moeras kan trekken?
Het is te makkelijk om alles te herleiden tot “Joods supremacisme”, terwijl je twee cruciale factoren weglaat die het conflict vanaf het begin hebben bepaald. Ten eerste: Palestijnse leiders hebben vanaf 1947–48 tot ver in de decennia daarna consequent elke twee‑statenoplossing afgewezen — niet omdat ze te zwak stonden, maar omdat ze geen enkele Joodse soevereiniteit in welk deel van het land dan ook accepteerden. Dat is geen detail maar een historische keuze met enorme gevolgen. Ten tweede: Israël leeft al sinds zijn ontstaan onder voortdurende dreiging van extreem geweld, gevoed door islamistische ideologieën die niet streven naar vrede of gelijkheid, maar naar de vernietiging van Joden als religieuze opdracht. Dat geweld — van de Mufti tot Hamas — heeft elke poging tot compromis systematisch ondermijnd.
Ja, er is machtsasymmetrie. Ja, Israël maakt fouten. Maar wie die twee structurele realiteiten negeert, vertelt maar de helft van het verhaal — en precies die helft die het conflict onbegrijpelijk maakt.
Ik ken het werk van Marc Ellis niet.
Robbert, Palestijnse leiders hebben vanaf 1947–48 tot ver in de decennia daarna consequent elke twee‑statenoplossing afgewezen. Klopt helemaal. Dat had ik in hun positie ook gedaan. Er was immers een land of gebied waarin moslims, joden en christenen eeuwenlang in vrede samenleefden. Palestina. En dan komen er ineens Europeanen (Britten en Zionisten) die – met veel geweld en een etnische zuivering – jouw land voor de helft toeeigenen en in bezit nemen. De koloniale factor moeten we volop onder ogen zien en er niet als een bijzaak willen infietsen.
Het is een misvatting om de afwijzing van elke twee‑statenoplossing vanaf 1947 te presenteren als een begrijpelijke reflex op “kolonialisme”. Palestijnse leiders wezen niet alleen het VN‑verdelingsplan af, maar ook elke latere poging tot compromis — niet omdat ze “Europeanen” wantrouwden, maar omdat ze geen enkele Joodse soevereiniteit in welk deel van het land dan ook accepteerden. Dat was een ideologische keuze, geen natuurwet. En die keuze heeft het conflict vanaf het begin verhard.
Daarnaast kun je niet doen alsof Palestijnen slechts reageerden op koloniale druk, terwijl Israël vanaf dag één werd geconfronteerd met extreem geweld, gevoed door islamistische ideologieën die niet streven naar coëxistentie, maar naar vernietiging. Van de Mufti in de jaren ’30 tot Hamas vandaag: het doel was nooit “een gedeeld land”, maar het elimineren van Joodse aanwezigheid. Dat is geen detail, maar een structurele realiteit die elke politieke oplossing ondermijnt.
Wie dat alles wegpoetst onder het etiket “kolonialisme”, vertelt geen geschiedenis maar propaganda. De tragiek van dit conflict ontstaat niet doordat één partij inherent slecht is, maar doordat Palestijnse leiders decennialang vrede hebben afgewezen en extremistische bewegingen het publieke discours hebben gedomineerd. Dat benoemen is geen partijdigheid — het is simpelweg eerlijkheid.
Ik ontken niet dat er in de Arabische wereld antisemitisme is. Maar in mijn waarneming en volgens steeds meer historici is dat aangejaagd door kolonialisme en zionisme. Het grote antisemitisme zat (en zit) in christelijk Europa en misschien is zionisme daar eerder een product van dan dat het daar een oplossing voor biedt.
Beste Robbert, de tekst op LinkedIn waarop je reageert is van mij. Daarom hier een reactie van mijn kant. Je schrijft over “één moreel schema waarin Joden uitsluitend als uitvoerders van Europees kwaad verschijnen en Palestijnen uitsluitend als slachtoffers zonder eigen historische verantwoordelijkheid”. Dat is echter onjuist. De 10% Joden die woonden in 19e eeuws Palestina, waren geen Zionisten. Zij waren Joden die al eeuwenlang als minderheid leefden temidden van Moslims en Christenen, in relatieve vrede en zonder nationalistische aspiraties of de neiging om land te claimen. Zionisten (Joden uit Europa) verschenen als uitvoerders van Europees kwaad, niet Joden in algemene zin. Terwijl er ook Europese Joden waren met veel reserves jegens de wijze waarop het Zionisme zich steeds meer begon te ontwikkelen én Europese Joden die van meet af aan niets met het zionistische project te maken wilden hebben.
Dank voor je reactie. Ja de tekst is inderdaad van jou, maar ik wilde jouw naam hier niet meteen noemen. Zionisme is toch de politieke beweging die streefde naar Joodse nationale zelfbeschikking in het land Israël (Eretz Jisraël), en dat kwam voort uit zowel de eeuwenlange Joodse verbondenheid met het land als uit de noodzaak een veilige plek te creëren in reactie op antisemitisme en vervolging. Dat is geen “zionistisch project” dat “Europees kwaad” uitvoert. Dat is geen kolonialistisch project. En ik ben ervan overtuigd dat de Arabische reactie uit islamitisch extremisme voortkwam, door en door antisemitisch was, omdat het geweld ook werd uitgeoefend op deze 10% joden die geenszins betrokken waren bij het zionisme. Die “relatieve vrede” waar jij over spreekt, is denk ik een illusie
De eeuwenlange Joodse verbondenheid met het land had voor Joden eeuwenlang een symbolisch karakter en veranderde pas toen Herzl dit wat ongerichte en romantische religieuze verlangen (‘Tot in Jeruzalem!’) verbond aan agressief nationalisme zoals dat in Europa in de 19e eeuw om zich heen greep. En dan die noodzaak een veilige plek te creëren in reactie op antisemitisme en vervolging. Ja, dat is een weerbarstig thema waarbij we steeds scherper zien dat antisemitsime en zionisme min of meer ook twee kanten van dezelfde medaille waren (de uitspraken “ik droom van het land waar 2000 jaar geleden mijn roots liggen” en het “rot maar op naar je eigen land” lagen soms angstig dicht bij elkaar waarbij de Nazi’s zionisten steunden en bijv. Joodse communisten juist antizionistisch waren.