Er is een hardnekkige redenering die telkens terugkeert in discussies over de oorlog tussen Israël en Hamas: het idee dat het aantal doden aan Palestijnse kant automatisch zou bewijzen dat Israël de agressor is. Alsof morele schuld een kwestie van optellen en aftrekken is. Alsof oorlogsethiek een spreadsheet is. Ik wijs die redenering scherp af, niet omdat de Palestijnse doden minder zouden tellen, maar omdat het argument zelf logisch, historisch en juridisch ondeugdelijk is. Het is een simplificatie die de werkelijkheid geweld aandoet.
Wie beweert dat “meer doden = agressor”, verwart kwantiteit met causaliteit. In het internationaal recht wordt agressie niet bepaald door wie de meeste slachtoffers heeft, maar door wie een aanval initieert, wie burgers doelbewust viseert, wie proportioneel handelt en wie zich beroept op zelfverdediging. Dat zijn de criteria die ertoe doen. Niet de statistiek van de doden, hoe tragisch die ook is. De geschiedenis levert talloze voorbeelden die deze logica onderuit halen. Tijdens World War II vielen er in Duitsland miljoenen doden, maar niemand met historisch besef zal beweren dat nazi-Duitsland daarom het slachtoffer was of moreel in het gelijk stond. Het aantal slachtoffers bepaalt niet wie agressor is; het bepaalt alleen wie het meest heeft geleden. Dat is een belangrijk verschil, maar geen moreel kompas.
Het argument dat Israël de agressor zou zijn omdat er meer Palestijnen sterven, is daarom niet alleen zwak, maar misleidend. Het negeert de causale vraag: wie begon de aanval van 7 oktober? Het negeert de juridische vraag: hoe beoordeel je proportioneel geweld in een asymmetrische oorlog waarin een terreurorganisatie zich verschuilt tussen burgers? En het negeert de morele vraag: wie richt zich doelbewust op burgers, en wie probeert — hoe gebrekkig soms ook — militaire doelen te treffen? Deze drie vragen worden voortdurend door elkaar gehaald, alsof ze één en dezelfde zijn. Maar dat zijn ze niet. Ze vormen drie verschillende lagen van analyse die elk hun eigen gewicht hebben.
Dat betekent niet dat Israël boven elke kritiek verheven is. Internationale organisaties onderzoeken regelmatig of Israël proportioneel handelt, of het internationaal humanitair recht respecteert, en of er oorlogsmisdaden zijn gepleegd. Dat zijn serieuze vragen die serieus onderzocht moeten worden. Maar dat onderzoek staat volledig los van de simplistische claim dat het aantal doden op zichzelf al bewijst wie de agressor is. Dat is geen argument, maar propaganda. Een slogan vermomd als morele analyse.
Het is bovendien een redenering die de werkelijkheid van asymmetrische oorlogvoering miskent. Hamas opereert vanuit dichtbevolkte gebieden, gebruikt burgers als menselijk schild en richt zich expliciet op het doden van burgers — een daad die onder elke definitie van oorlogsmisdaden valt. Israël daarentegen beschikt over een veel sterkere krijgsmacht, wat onvermijdelijk leidt tot een hoger aantal slachtoffers aan de andere kant. Maar militaire superioriteit maakt iemand niet automatisch agressor. Als dat zo was, zou elke oorlog waarin een democratie zich verdedigt tegen een terreurbeweging per definitie immoreel zijn. Dat is een absurde conclusie.
De stelling dat het aantal doden in Gaza bewijst dat Israël de agressor is, is daarom niet alleen analytisch zwak, maar moreel gevaarlijk. Ze reduceert een complex conflict tot een optelsom, alsof ethiek een rekenmachine is. Ze maakt het onmogelijk om onderscheid te maken tussen intentie en gevolg, tussen aanval en verdediging, tussen doelbewust geweld en tragische nevenschade. Ze vervangt analyse door emotie, en recht door retoriek.
Wie werkelijk wil begrijpen wat er gebeurt, moet bereid zijn verder te kijken dan cijfers. Cijfers vertellen hoeveel mensen zijn gestorven. Ze vertellen niet wie begon, wie zich verdedigde, wie burgers tot doelwit maakte, wie het recht schond, of wie moreel faalde. Dat zijn vragen die niet door statistieken worden beantwoord, maar door geschiedenis, recht en ethiek. En precies daarom wijs ik de stelling dat “meer doden automatisch bewijst wie de agressor is” scherp af. Ze is te eenvoudig voor een werkelijkheid die te ernstig is om te versimpelen.